> For the complete documentation index, see [llms.txt](https://ozbi.gitbook.io/ozbi/llms.txt). Markdown versions of documentation pages are available by appending `.md` to page URLs; this page is available as [Markdown](https://ozbi.gitbook.io/ozbi/dogru-soru-sorma-rehberi.md).

# Doğru Soru Sorma Rehberi

Bu rehber, OzBI'dan alacağınız cevapların kalitelerini belirlemede size rehberlik eder.

OzBI, günlük iş dilinizle sorduğunuz soruyu veritabanı sorgusuna çevirir ve dönen veriyi yorumlar. İyi sonuç almak için SQL bilmeniz gerekmez. Ancak hangi veriyi, hangi kapsamda ve nasıl görmek istediğinizi açıkça belirtmeniz gerekir.

> **En kısa formül:** **Zaman + iş konusu + kapsam + ölçü + filtre + çıktı biçimi**

Örneğin “Satışlar nasıl?” yerine şunu sorun:

> **1–31 Ağustos 2026 arasında, satış iadeleri düşülmüş net TL cirosunu müşteri bazında göster; en yüksek cirolu ilk 10 müşteriyi büyükten küçüğe sırala.**

Bu soru; zaman aralığını, satış tanımını, para birimini, gruplamayı, sıralamayı ve sonuç sınırını açıkça söyler.

### 1. OzBI bir soruyu nasıl yanıtlar?

Her yeni kullanıcı sorusu bağımsız bir çalışma başlatır:

> **Soru → T-SQL üretimi → sorgu sonucu → analiz**

Bu nedenle yeni sorunun ihtiyaç duyduğu tarih, kapsam, ölçü ve iş kuralları aynı soru içinde yer almalıdır. Önceki sorunun sonucu yeni soruya otomatik girdi kabul edilmemelidir.

Bir veri sorusu dört aşamadan geçer:

1. **Niyetin anlaşılması:** “Ciro”, “stok”, “vadesi geçmiş alacak” gibi iş kavramları belirlenir.
2. **Uygun veri alanının seçilmesi:** Soru, bağlı Logo/Mikro şeması ve asistana tanımlı tablolarla eşleştirilir.
3. **SQL'in üretilmesi ve yerelde çalıştırılması:** Sorgu, şirketinizin veritabanında çalışır.
4. **Sonucun sunulması:** Dönen satırlar özetlenir, listelenir veya istenirse grafik/karşılaştırma biçimine getirilir.

Bu zincirin herhangi bir halkasında belirsizlik varsa sonuç eksik, beklenmedik veya boş olabilir. Örneğin “son satışlar” ifadesinde “son”un kaç gün olduğu, satışın fatura mı stok hareketi mi olduğu ve iadenin düşülüp düşülmeyeceği açık değildir.

### 2. Güçlü bir sorunun altı bileşeni

| Bileşen       | Kendinize sorun                             | Örnek                               |
| ------------- | ------------------------------------------- | ----------------------------------- |
| **Zaman**     | Hangi gün, ay, yıl veya dönem?              | `01.07.2026–31.07.2026`             |
| **İş konusu** | Satış mı, tahsilat mı, stok mu?             | `satış faturaları`                  |
| **Kapsam**    | Hangi firma, şube, ambar, cari veya ürün?   | `Merkez ambar`                      |
| **Ölçü**      | Tutar mı, adet mi, bakiye mi, marj mı?      | `net TL ciro ve satış adedi`        |
| **İş kuralı** | İade, iptal, vergi, kur nasıl ele alınmalı? | `iadeleri düş, iptalleri hariç tut` |
| **Çıktı**     | Liste, özet, karşılaştırma veya grafik mi?  | `ilk 10, büyükten küçüğe`           |

Her soruda altı bileşenin tamamı zorunlu değildir. Örneğin “stok kart kodu X olan ürünün güncel toplam miktarı” sorusu için tarih aralığı gerekmeyebilir. Önemli olan, cevabı değiştirecek ayrıntıları belirtmektir.

### 3. Belirsiz soruyu güçlü soruya dönüştürme

| Belirsiz soru                 | Neden belirsiz?                                     | Daha güçlü soru                                                                                                  |
| ----------------------------- | --------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Satışlar nasıl?               | Dönem, ölçü ve karşılaştırma yok.                   | Temmuz ve Ağustos 2026 net satış cirosunu aylık karşılaştır; değişim tutarını ve yüzdesini göster.               |
| Stoklarımın son durumu nedir? | Ambar, ölçü ve kritik eşik tanımsız.                | Bugün itibarıyla Merkez ambardaki stokları miktar ve TL değeriyle listele; sıfır ve eksi stokları ayrıca göster. |
| Borcunu çok geciktiren        | Kimin borcu, “çok” kaç gün?                         | Vadesi 90 günden fazla geçmiş müşteri alacaklarını toplam açık tutara göre sırala; ilk 20 cariyi göster.         |
| Son 5 satışı getir.           | “Son” tarih mi kayıt sırası mı, satış türü mü?      | Düzenlenme tarihine göre en yeni 5 satış faturasını; tarih, fatura no, müşteri ve net TL tutarıyla getir.        |
| Kârlılığı analiz et.          | Dönem, seviye ve maliyet tanımı yok.                | 2026 yılbaşından bugüne ürün grubu bazında net ciro, gerçekleşen maliyet, brüt kâr ve brüt kâr marjını göster.   |
| Şirketimin durumu nedir?      | Tek soruda çok sayıda alan ve karar beklentisi var. | Önce bu ayın net cirosunu geçen ayla karşılaştır. Ardından ayrı soruda vadesi geçmiş alacakları inceleyelim.     |

> Yazım veya imla hataları genellikle sorun değildir. Asıl sorun; ölçünün, kapsamın ve iş tanımının eksik olmasıdır.

### 4. Bir soruda tek ana amaç belirleyin

“Satışları, stokları, nakit durumunu ve riskli müşterileri analiz edip gelecek yıl için strateji çıkar” gibi bir istek birçok veri alanını ve hesaplama adımını aynı anda çalıştırır. Bu yaklaşım:

* gereksiz ölçüde büyük SQL üretebilir,
* uzun çalışma veya zaman aşımına yol açabilir,
* model bağlam sınırını zorlayabilir,
* hangi bölümün yanlış olduğunu bulmayı güçleştirebilir.

Bunun yerine her biri kendi kapsamını taşıyan bağımsız sorularla ilerleyin:

1. “Son 12 ay net satış cirosunu aylık göster.”
2. “Son 12 ayı önceki 12 ayla karşılaştır ve net cirosu en fazla düşen 10 müşteriyi göster.”
3. “Son 12 ayda net cirosu en fazla düşen 10 müşterinin en çok satın aldığı ürünleri göster.”
4. “Son 12 aylık net satış trendini analiz et ve verinin desteklediği üç aksiyon öner.”

Her soru kendi T-SQL'ini üretir. Bu nedenle “aynı dönem”, “bu müşteriler” veya “önceki sonuç” gibi yalnız eski mesaja bağlı ifadeler kullanmayın.

### 5. İş dilini açık kullanın

OzBI'a tablo veya kolon adı söylemeniz gerekmez. İş kavramını doğru tarif etmeniz yeterlidir.

Şu ayrımları mümkün olduğunca açık yazın:

* **Brüt satış / net satış:** İade ve iskonto düşülecek mi?
* **Ciro / tahsilat:** Fatura tutarı mı, gerçekleşen ödeme mi?
* **Cari bakiye / vadesi geçmiş alacak:** Toplam bakiye mi, vadesi aşılmış açık tutar mı?
* **Mevcut stok / stok hareketi:** Bugünkü bakiye mi, geçmişteki giriş-çıkışlar mı?
* **Sipariş / sevkiyat:** Sipariş edilen mi, sevk edilen mi, bekleyen miktar mı?
* **Müşteri / tedarikçi:** Hangi cari türü?
* **TL / işlem dövizi:** Hangi para birimi ve hangi kur yaklaşımı?

İşletmenizde “ciro”, “aktif müşteri”, “riskli cari” veya “ölü stok” için özel bir tanım kullanılıyorsa soruya eşiği ekleyin. Örneğin:

> “Ölü stok” ile son 180 günde hiç çıkış görmeyen ve mevcut miktarı sıfırdan büyük ürünleri kastediyorum.

### 6. Tarihi ve kapsamı kesinleştirin

“Bu ay”, “geçen ay” ve “bugün” kullanılabilir; OzBI çalışma tarihini esas alır. Tekrar üretilebilir bir rapor için kesin tarih yazmak daha güvenlidir.

İyi örnekler:

* `01.01.2026–31.07.2026 arasındaki satışlar`
* `31.08.2026 itibarıyla açık alacaklar`
* `son 90 tamamlanmış gün`
* `2025 ve 2026 Ocak–Temmuz dönemlerini eşit ay sayısıyla karşılaştır`

Birden fazla Logo firması/dönemi veya Mikro şirketi kullanıyorsanız ilgili firma/dönemi belirtin. Ambar, şube, proje, satış temsilcisi veya cari kodu sonucu değiştiriyorsa bunları da soruya ekleyin.

### 7. Beklenen çıktıyı tarif edin

Yanıtın kullanılacağı yeri söylerseniz sonuç daha işlevsel olur:

* “İlk 20 kaydı tablo halinde göster.”
* “Aylık trend ve değişim yüzdesi ekle.”
* “Toplam satırını en altta ver.”
* “TL ve döviz tutarlarını ayrı sütunlarda göster.”
* “Yönetim özeti olarak en fazla beş madde yaz.”
* “Sonuç tablosundan sonra analizi en fazla beş maddede özetle.”

“Tüm kayıtları getir” büyük veri kümelerinde yavaşlık ve bağlam sorunu yaratabilir. İlk incelemede `ilk 20`, `ilk 50` veya özet toplam isteyin; ayrıntı gerekiyorsa tarih ve kapsamı yeniden yazarak bağımsız bir soru sorun.

### 8. Cevap tatmin edici değilse yeniden sorma sırası

1. **Kavramı netleştirin:** “Satış” yerine “satış faturası net cirosu” yazın.
2. **Tarihi kesinleştirin:** “Son dönem” yerine başlangıç ve bitiş tarihi verin.
3. **Kapsamı daraltın:** Tek firma, ambar, cari veya ürün grubu seçin.
4. **Tek ölçüyle başlayın:** Önce ciroyu, sonra marjı sorun.
5. **Sonuç sınırı koyun:** İlk 10/20 kayıt veya aylık özet isteyin.
6. **Hâlâ sorun varsa kaydı not edin:** Sorunun tam metnini, seçilen asistanı, tarih-saat bilgisini ve ekranda görünen hata mesajını destek ekibiyle paylaşmak üzere kaydedin.

Aynı kısa soruyu değişiklik yapmadan tekrar göndermek çoğu zaman aynı belirsizliği ve aynı sorgu riskini yeniden üretir.

### 9. Göndermeden önce 20 saniyelik kontrol

* Doğru asistanı ve doğru veri kaynağını seçtim mi?
* Hangi iş sonucunu istediğim açık mı?
* Cevabı değiştiren tarih veya firma/dönem bilgisi var mı?
* Tutar, adet, bakiye, marj veya başka ölçüyü belirttim mi?
* İade, iptal, vergi ve para birimi gibi kurallar açık mı?
* Liste/özet/grafik ile sıralama ve kayıt sınırını söyledim mi?
* Soru tek ana amaca odaklanıyor mu?

Bu maddelerin çoğuna “evet” diyorsanız soru çalışmaya hazırdır.

### Sonraki adımlar

* Kopyalanabilir sorular için Logo ve Mikro İçin Örnek Sorular
* Boş sonuç veya teknik hata için 0 Sonuç ve Hata Çözüm Rehberi
* Hazır şablonları kullanmak için Soru Havuzu ve Soru & Hata Analizi